Gece uykusunda huzursuzlanan, sık sık makat çevresini kaşıyan bir çocuk... Halk arasında "kurt" ya da "kıl kurdu" denen oksiyür, okul öncesi ve okul çağı çocuklarında en sık görülen bağırsak parazitidir. Tıptaki adı Enterobius vermicularis olan bu parazit, birkaç milimetre boyunda, beyaz ve iplik gibi ince bir kurttur. Kirlilikle değil yakın temasla yayılır; temiz ve bakımlı ailelerde de sık görülür. İyi haber şu: tanısı kolaydır ve doğru yönetildiğinde ciddi bir sağlık sorunu yaratmaz.

Kıl kurdu nasıl yaşar ve bulaşır?

Dişi kurtlar geceleri bağırsaktan çıkarak makat çevresindeki deriye yumurta bırakır. Bu yumurtalar birkaç saat içinde bulaştırıcı hâle gelir. Çocuk kaşındıkça yumurtalar parmaklara ve tırnak altlarına yerleşir; oradan da:

  • ağza götürülen ellerle yeniden yutulur,
  • oyuncaklara, kapı kollarına, yemeğe ve yatak takımlarına geçer,
  • aynı evde yaşayan kardeşlere ve yetişkinlere ulaşır.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre yumurtalar eşya yüzeylerinde 2-3 haftaya kadar canlı kalabilir. Kaşıma-yutma döngüsü kırılmadıkça enfeksiyon kendini tekrar tekrar besler. Tırnak yeme ve parmak emme alışkanlığı olan çocuklarda bu döngü daha kolay sürer.

Kıl kurdu belirtileri

  • Özellikle geceleri artan makat kaşıntısı — en tipik belirti
  • Uykuya dalmakta zorlanma, sık uyanma, huzursuzluk ve gündüz sinirlilik
  • Kız çocuklarında genital bölgede kaşıntı ve tahriş
  • Kaşımaya bağlı kızarıklık ve çizikler; bazen deride ikincil enfeksiyon
  • Dışkıda ya da gece makat çevresinde görülen, iplik gibi beyaz kurtlar

Bazı çocuklarda hiçbir belirti olmaz. Kıl kurdu karın ağrısının nadir bir nedenidir; ağrı belirgin ya da sürekliyse başka nedenler de araştırılmalıdır (bkz. çocuklarda karın ağrısı). İngiltere Ulusal Sağlık Servisi (NHS) daha az görülen belirtiler arasında gece altını ıslatmayı da sayar; yine de yeni başlayan alt ıslatma başka nedenler açısından ayrıca değerlendirilmelidir.

Tanı nasıl konur?

Yumurtalar bağırsağın içine değil makat çevresine bırakıldığı için dışkı tahlilinde çoğu zaman görülmez. Bu yüzden en sık kullanılan yöntem selofan bant testidir: sabah, çocuk uyanır uyanmaz, tuvalete gitmeden ve yıkanmadan önce makat çevresine şeffaf bir bant bastırılıp kaldırılır ve mikroskopta incelenir. Tek test yumurtayı yakalayamayabilir; hekim testin birkaç sabah tekrarlanmasını isteyebilir. Çocuk uyuduktan 2-3 saat sonra makat çevresine el feneriyle bakıldığında kurtlar doğrudan da görülebilir.

Tedavi: Neden bütün aile?

Tanı konduğunda tedaviyi hekim planlar. Uluslararası rehberlerdeki genel yaklaşım şöyledir:

  • Aynı evde yaşayan herkes aynı anda tedavi edilir — belirtisi olmayanlar da. Aksi hâlde parazit aile içinde dolaşmayı sürdürür.
  • Kurt ilaçları yumurtaları öldürmediği için tedavi çoğunlukla iki hafta sonra tekrarlanır.
  • İki yaşından küçük çocuklarda, gebelikte ve emzirme döneminde ilaç seçimi farklıdır; bu gruplarda ilaç mutlaka hekim önerisiyle kullanılır.

Sarımsak, kabak çekirdeği gibi evde uygulanan yöntemlerin kıl kurdunu tedavi ettiğine dair güvenilir kanıt yoktur.

Yeniden bulaşmayı önleyen hijyen önlemleri

NHS, bu önlemlerin ilaçla birlikte en az 2 hafta, ilaç kullanılamıyorsa 6 hafta sürdürülmesini önerir:

  1. Tuvalet sonrası, bez değişiminden sonra ve yemekten önce sabunlu suyla el yıkama, tırnak altlarının fırçalanması
  2. Tırnakların kısa kesilmesi; tırnak yeme ve parmak emmenin azaltılması
  3. Geceleri iç çamaşırı giyilmesi ve sabah değiştirilmesi; sabahları duş alınması
  4. Pijama, çarşaf, havlu ve pelüş oyuncakların sıcak programda yıkanması; yatak takımlarının silkelenmemesi
  5. Havlu ve yüz bezinin paylaşılmaması
  6. Banyo ve mutfak yüzeylerinin sıcak suyla temizlenmesi, tozun nemli bezle alınması

Ne zaman hekime başvurmalı?

Makat kaşıntısı ve uyku bölünmesi olan, tedaviye rağmen yakınması süren, kaşıntıya bağlı yarası iltihaplanan ya da kız çocuğunda genital akıntı gelişen çocuklar muayene edilmelidir. Kilo alımında duraklama varsa sağlam çocuk izlemi kapsamında büyüme takibi de yapılır. Şikâyetleri olan çocuğunuz için Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.