Halk arasında "zatürre aşısı" denen konjuge pnömokok aşısı (KPA), Türkiye'de bebeklik döneminde yapılan rutin aşılardandır. Kış aylarında solunum yolu enfeksiyonları arttıkça aileler aşının ne zaman yapıldığını, kaç doz olduğunu ve neye karşı koruduğunu daha sık sorar. Bu yazıda aşının takvimdeki yerini, yan etkilerini ve aşının korumadığı durumları özetliyoruz.

Pnömokok nedir, hangi hastalıklara yol açar?

Pnömokok (Streptococcus pneumoniae), birçok çocuğun burnunda ve genzinde hastalık yapmadan bulunabilen bir bakteridir. Bazen bu bakteri vücuda yayılarak ağır hastalıklara neden olur:

  • Zatürre (pnömoni): Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), pnömokoku çocuklarda zatürrenin en sık bakteriyel etkeni olarak tanımlar. Ayrıntılar için çocuklarda zatürre yazımıza bakabilirsiniz.
  • Menenjit: Beyin zarlarının iltihabı; KPA ve Hib aşıları bakteriyel menenjitin iki önemli etkenine karşı korur (menenjit).
  • Orta kulak iltihabı ve sinüzit: Pnömokok, çocuklarda kulak iltihabının sık etkenlerindendir (orta kulak iltihabı).
  • Kan dolaşımına yayılan enfeksiyonlar: Özellikle küçük bebeklerde ve bazı kronik hastalığı olan çocuklarda ağır seyredebilir.

DSÖ, zatürreyi dünyada çocuklarda enfeksiyona bağlı ölümlerin en büyük tek nedeni olarak gösterir ve pnömokok, Hib, kızamık ve boğmaca aşılarını zatürreden korunmanın en etkili yolları arasında sayar.

Aşı takviminde KPA: kaç doz, ne zaman?

Zaman KPA dozu
2. ayın sonu 1. doz
4. ayın sonu 2. doz
12. ayın sonu Pekiştirme (rapel) dozu

KPA, aynı vizitte takvimdeki diğer aşılarla, örneğin 6'lı karma aşıyla birlikte yapılabilir. Bütün aşıları ay ay görmek için 2026 Türkiye aşı takvimi yazımıza bakabilirsiniz. Takvimdeki aşılar aile sağlığı merkezlerinde uygulanır.

Aşı nasıl ve nereye yapılır?

KPA kas içine yapılan bir aşıdır. Bebeklerde genellikle uyluğun ön-dış yüzüne, daha büyük çocuklarda üst kola uygulanır. Canlı mikrop içermez; bu yüzden aşı, çocuğa pnömokok hastalığı geçirtmez. Aşı sırasında ve hemen sonrasında bebeği kucağa almak, emzirmek ya da sakinleştirici bir sesle konuşmak ağlamayı kısaltabilir. Aşı yapılan tarihi ve aşının adını aşı kartına işletmeyi, kartı da sonraki vizitlerde yanınızda getirmeyi unutmayın.

Yan etkiler

Aşıdan sonra en sık görülen şikâyetler şunlardır:

  • Aşı yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik
  • Hafif ateş
  • Huzursuzluk, iştahsızlık, uyku hâli

Canlı olmayan aşılarda şikâyetler çoğunlukla ilk 6–24 saatte başlar ve 1–2 gün içinde geçer. Ateşin nasıl izleneceğini ve hangi durumların beklenen tepki olduğunu aşı sonrası ateş ve yan etkiler yazımızda anlattık. Nefes darlığı, yüzde ya da dudakta şişlik, yaygın kurdeşen gibi ağır alerji belirtileri çok nadirdir; görülürse beklemeden 112 aranmalıdır.

Aşı ertelenir mi?

Hafif bir soğuk algınlığı ya da burun akıntısı aşıyı ertelemek için genellikle neden değildir. Orta ya da ağır bir hastalık sırasında hekim aşıyı iyileşme sonrasına bırakabilir. Önceki dozdan sonra ağır alerjik tepki gelişmişse bu mutlaka aşıdan önce bildirilmelidir. Kaçırılan dozlarda takvim baştan başlatılmaz; eksik dozlar hekimin planıyla tamamlanır.

Kimlerde ek pnömokok aşısı gerekebilir?

Bazı kronik kalp, akciğer ya da böbrek hastalığı olan, dalağı çalışmayan ya da bağışıklığı baskılanmış çocuklarda pnömokok hastalığı daha ağır seyredebilir. Bu çocuklarda takvimdeki dozlara ek pnömokok aşısı gerekebilir. Planı, çocuğunuzu izleyen hekim yapar.

Aşının korumadığı durumlar

KPA, aşıdaki pnömokok tiplerine karşı korur; RSV, grip ve HMPV gibi virüslerin yol açtığı zatürreyi önlemez. Bu yüzden diğer korunma yolları da önemlidir:

  • Mevsimlik grip aşısı için hekiminize danışın.
  • İlk 6 ay yalnız anne sütüyle beslenme, DSÖ'nün de vurguladığı gibi çocuğun savunmasını güçlendirir.
  • Evde sigara içilmemeli; DSÖ, ısınmada kullanılan katı yakıtların ev içi dumanını zatürre riskini artıran etkenler arasında sayar. Sobalı evlerde odayı düzenli havalandırın.
  • Sık el yıkama ve hasta kişilerle yakın temastan kaçınma bulaşmayı azaltır.

Aşı kartınızdaki eksik dozları kontrol ettirmek ya da takvimle ilgili sorularınız için çocuk aşıları sayfamıza bakabilirsiniz. Gaziantep Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.