Aşılar, modern tıbbın çocuklara verdiği en güçlü korumadır. Türkiye'nin ulusal programı 13 hastalığa karşı ücretsiz koruma sağlar. İşte ay ay takvim:

Ulusal Aşı Takvimi (Sağlık Bakanlığı)

Zaman Aşılar
Doğumda Hepatit B (1. doz)
2. ayın sonu BCG (verem), 6'lı karma (DaBT-İPA-Hib-HepB) (1), KPA (zatürre) (1)
4. ayın sonu 6'lı karma (2), KPA (2)
6. ayın sonu 6'lı karma (3), OPA (çocuk felci, ağızdan) (1)
9. ayın sonu KKK (kızamık-kızamıkçık-kabakulak) ek doz
12. ayın sonu KPA pekiştirme, KKK (1), Suçiçeği (1)
18. ayın sonu 6'lı karma pekiştirme, OPA (2), Hepatit A (1)
24. ayın sonu Hepatit A (2)
48. ay (4 yaş) DaBT-İPA pekiştirme, KKK (2), Suçiçeği (2)
13 yaş Td (erişkin tip tetanoz-difteri) pekiştirme

Takvim Sağlık Bakanlığı tarafından güncellenebilir; muayenede güncel şemayı birlikte kontrol ederiz.

1 Eylül 2026 güncellemesi: Sağlık Bakanlığı Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi'nde suçiçeği aşısı iki doza çıkarıldı: 1. doz 12. ayda, 2. doz 48. ayda yapılır. Daha önce tek doz suçiçeği aşısı olmuş çocuklarda eksik doz durumunu aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuz değerlendirir.

Takvim Dışı (Özel) Aşılar — Önerilir

  • Rotavirüs: Ağızdan, ilk doz 6-12. haftada başlamalı. Ağır ishal kaynaklı hastane yatışlarını belirgin azaltır.
  • Meningokok (MCV4 ve B): Menenjit gibi hızlı seyirli, ölümcül olabilen enfeksiyonlara karşı koruma.
  • Grip aşısı: 6 ay üzeri, her sonbahar; özellikle astımlı ve kreşe giden çocuklarda.
  • HPV: Kız ve erkek çocuklarda 9 yaşından itibaren — kanser önleyici aşı.

Aşı takvimi nasıl okunur?

Takvimdeki aylar kesin gün değil, en erken uygun zamandır. Bir aşı belirtilen aydan önce yapılmaz, çünkü bağışıklık sistemi o yaştan önce yeterli yanıtı vermez. Sonrasına kayması ise çoğu zaman sorun değildir; koruma gecikir ama kaybolmaz.

İkinci nokta: doz sayısı kadar dozlar arası süre de önemlidir. İki doz arasında en az 4 hafta bırakılır. Erken yapılan bir doz geçerli sayılmayabilir ve tekrarlanması gerekebilir; geç yapılan doz ise geçerlidir.

Kaçırılan doz ne olur?

Bu, poliklinikte en sık duyduğum sorulardan biri. Kısa cevap: hiçbir aşı şeması baştan başlamaz.

  • Gecikme ne kadar uzun olursa olsun kalınan yerden devam edilir; buna "yakalama takvimi" denir.
  • Aradaki süre uzadıysa kalan dozlar birbirine daha yakın planlanabilir.
  • İki istisna vardır: rotavirüs ve BCG. Rotavirüs aşısında yaş penceresi katıdır, 8. ay geçtiyse kalan dozlar yapılmaz (ayrıntı). BCG için de belirli yaş sınırları vardır.
  • Aşı kartı kayıpsa e-Nabız kaydına bakılır. Hiçbir kayıt bulunamıyorsa çocuk aşısız kabul edilir ve şema yaşına uygun şekilde baştan planlanır.

Aynı gün birden fazla aşı olur mu?

Olur ve bu, bağışıklık sistemini zorlamaz. Bebeğin her gün karşılaştığı mikrop sayısı, bir aşı seansındaki antijen sayısının kat kat üzerindedir. Aynı seansta birden fazla aşı yapmak:

  • Randevu sayısını azaltır
  • Korumayı öne çeker
  • Yan etki riskini anlamlı biçimde artırmaz

Farklı aşılar farklı bölgelere uygulanır. Ağızdan verilen aşılar (OPA, rotavirüs) enjeksiyonlarla aynı seansta verilebilir.

Aşı sonrası ateş: ne beklenir, ne beklenmez

Bulgu Beklenen mi? Ne yapmalı
Aşı yerinde kızarıklık, şişlik, hassasiyet Evet, 1-2 gün Soğuk kompres, ovuşturmayın
38-38,5°C ateş, ilk 24-48 saat Evet Kiloya uygun parasetamol, bol sıvı
Huzursuzluk, iştahsızlık, uyku düzeninde bozulma Evet, 1-2 gün İzlem yeterli
KKK ve suçiçeği sonrası 5-12. günde ateş Evet, canlı aşılarda geç ateş normaldir İzlem, gerekirse ateş düşürücü
40°C üzeri ateş Hayır Hekime başvurun
48 saatten uzun süren ateş Hayır, araya giren enfeksiyon düşünülür Hekime başvurun
Yaygın döküntü, nefes darlığı, yüzde şişme Hayır Acil başvuru
Durdurulamayan, tiz sesli ağlama Hayır Hekime başvurun

⚠️ Aşıdan önce koruyucu amaçla ateş düşürücü verilmesi önerilmez. Ateş yokken verilen parasetamolün bazı aşılara karşı antikor yanıtını azaltabildiği gösterilmiştir. İlaç, ateş çıktıktan sonra verilir. Ayrıntı: aşı sonrası ateş ve yan etkiler.

Hangi durumda aşı ertelenir?

Erteleme gerektirmeyen durumlar, sanılandan çok daha fazladır:

Aşıya engel DEĞİL

  • Hafif soğuk algınlığı, burun akıntısı, hafif ateş
  • Antibiyotik kullanıyor olmak
  • Prematüre doğmuş olmak (takvim düzeltilmiş yaşa göre değil, doğum tarihine göre işler)
  • Emziriyor olmak
  • Ailede alerji öyküsü bulunması

Aşı ertelenir ya da planlanır

  • Orta-ağır hastalık, yüksek ateş
  • Bağışıklık baskılayıcı tedavi görüyor olmak (canlı aşılar için)
  • Aşının bir bileşenine karşı daha önce ağır alerjik yanıt
  • Yakın zamanda kan ürünü alınmış olması (canlı aşılarda süre bırakılır)

Karar her zaman muayeneyle verilir; listeye bakarak kendiniz ertelemeyin.

Bu aşılar hangi hastalıklardan koruyor?

Aşı Koruduğu hastalık Neden önemli
Hepatit B Karaciğer iltihabı Kronikleşirse siroz ve karaciğer kanseri riski
BCG Verem Özellikle çocuklardaki yaygın ve menenjit formlarına karşı
6'lı karma Difteri, boğmaca, tetanoz, çocuk felci, Hib menenjiti, hepatit B Altı hastalık tek enjeksiyonda
KPA Pnömokok Zatürre, menenjit ve orta kulak iltihabı
KKK Kızamık, kızamıkçık, kabakulak Kızamık hâlâ salgın yapabiliyor
Suçiçeği Suçiçeği Komplikasyonları küçük yaşta daha ağır
Hepatit A Karaciğer iltihabı Toplu yaşam alanlarında bulaş yüksek
OPA Çocuk felci Kalıcı felç riskine karşı

2026'da ne değişti?

Sağlık Bakanlığı Ulusal Çocukluk Dönemi Aşılama Takvimi 1 Eylül 2026 itibarıyla güncellendi. En önemli değişiklik suçiçeği aşısının iki doza çıkarılmasıdır: 1. doz 12. ayda, 2. doz 48. ayda (4 yaş) yapılır. Suçiçeği çoğu çocukta hafif geçse de bazen ciddi komplikasyonlara yol açabilir; iki dozluk aşılama daha güçlü ve uzun süreli koruma sağlamayı amaçlar. Takip edilmesi gereken noktalar:

  1. Tek doz suçiçeği aşısı olmuş çocuklar. Çocuğunuzun aşılarının yeni takvime uygun olup olmadığını ve eksik dozları aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuzla birlikte değerlendirin.
  2. Sağlık Bakanlığı takvimi yıl içinde güncelleyebilir. Bu sayfa güncel şemaya göre yazıldı; yine de muayenede çocuğunuzun kartıyla birlikte kontrol ederiz.
  3. İsteğe bağlı aşıların kapsamı genişliyor. Rotavirüs, meningokok ve grip aşıları ulusal programda olmasa da giderek daha çok ailede planlanıyor. Bunların ücreti aile tarafından karşılanır.

Ailelerin en sık sorduğu üç şey

"Çok fazla aşı yapılmıyor mu?" Bugün kullanılan aşılar 30 yıl öncekilerden daha fazla hastalığa karşı koruma sağlarken, içerdikleri antijen sayısı daha azdır. Üretim teknolojisi geliştikçe aşılar daha hedefli hâle geldi.

"Hastalığı geçirse bağışıklığı daha güçlü olmaz mı?" Bazı hastalıklar için doğal bağışıklık gerçekten daha uzun sürer. Ancak bu bağışıklığın bedeli hastalığın kendisidir: kızamıkta beyin iltihabı, boğmacada nefes durması, tetanozda ölüm riski. Aşı, bu bedeli ödemeden aynı korumayı verir.

"Otizmle ilgisi var mı?" Hayır. Bu iddianın kaynağı olan 1998 tarihli çalışma geri çekildi, yazarının hekimlik ruhsatı iptal edildi. Aradan geçen sürede milyonlarca çocuğu kapsayan çalışmalar aşı ile otizm arasında ilişki bulmadı.

İsteğe bağlı aşılar: ne zaman gündeme gelir?

Bu aşılar ulusal programda yer almaz, ücreti aile tarafından karşılanır. Hepsi her çocuk için zorunlu değildir; karar risk durumuna ve aile tercihine göre verilir.

Rotavirüs. Ağızdan verilir, 2 veya 3 dozdur. Yaş penceresi katıdır: ilk doz en geç 15. haftada, son doz 8. aydan önce. Ağır ishale bağlı hastane yatışlarını azaltmayı hedefler. Ayrıntı: rotavirüs aşısı.

Meningokok (MCV4 ve B). Menenjit ve kan dolaşımı enfeksiyonu yapabilen, saatler içinde ağırlaşabilen bir etkene karşıdır. Kreşe başlayacak, yurtta kalacak ya da kalabalık ortamda bulunacak çocuklarda öncelikli olarak konuşulur.

Grip aşısı. 6 aydan büyük her çocuğa uygulanabilir, her sonbahar tekrarlanır. Astımlı, kalp hastalığı olan, bağışıklığı baskılanmış ve kreşe giden çocuklarda önceliklidir. İlk kez aşılanan 9 yaş altı çocuklarda ilk yıl 4 hafta arayla 2 doz yapılır.

Hepatit A. Ulusal takvimde 18. ve 24. aylarda zaten yer alır; bu yaşlarda aşılanmamış büyük çocuklarda sonradan tamamlanabilir.

HPV. Kız ve erkek çocuklarda 9 yaşından itibaren uygulanabilir. Rahim ağzı kanseri başta olmak üzere birkaç kanser türünden korunmayı hedefler; koruma en yüksek düzeyine cinsel temas öncesi uygulandığında ulaşır.

Prematüre doğan bebeklerde takvim

Sık sorulan ve sık yanlış bilinen bir konu: prematüre bebeklerin aşı takvimi düzeltilmiş yaşa göre değil, doğum tarihine göre işler. 32 haftalık doğan bir bebek de 2 aylık olduğunda ilk aşı grubunu alır.

Tek istisna, çok düşük doğum ağırlıklı bebeklerde hepatit B'nin ilk dozunun zamanlamasıdır; bu karar yenidoğan ekibi tarafından verilir. Prematüre bebeklerde aşı yanıtı genellikle yeterlidir ve aşı ertelemek, korunmasız kalınan süreyi uzattığı için önerilmez.

Aşı Sonrası Bakım

  • Aşı yerine temiz, soğuk kompres uygulanabilir; ovuşturmayın
  • Hafif ateş için kiloya uygun parasetamol (ateş rehberi)
  • Banyo engel değildir
  • Rotavirüs aşısı sonrası 1 hafta dışkıda virüs atılır — bez sonrası el hijyeni

Bilime Güvenin

Aşıların otizme yol açtığı iddiası defalarca çürütülmüş bilimsel bir sahtekârlıktır. Aşılar, her yıl milyonlarca çocuğun hayatını kurtarmaktadır.