Ağlamadığı hâlde gözü sulanan, sabahları kirpikleri çapakla yapışmış uyanan bir bebek... Çoğu zaman nedeni gözyaşı kanalının henüz tam açılmamış olmasıdır ve bu durum büyük çoğunlukla kendiliğinden düzelir. Bu yazıda gözyaşı kanalı tıkanıklığının belirtilerini, evde göz temizliğini, masajı, ne zaman geçtiğini ve hangi işaretlerde beklemeden hekime gidilmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Gözyaşı kanalı tıkanıklığı nedir?

Gözyaşı, gözün iç köşesindeki küçük deliklerden ince kanallara, oradan da buruna açılan gözyaşı kanalına akar. Amerikan Pediatrik Oftalmoloji ve Şaşılık Derneği'ne (AAPOS) göre en sık neden, bu kanalın burna açılan ucundaki ince bir zardır. Bu zar yenidoğanların yaklaşık yarısında bulunur ve çoğunda doğumdan kısa süre sonra kendiliğinden açılır; açılmadığında gözyaşı burna boşalamaz ve gözde birikir.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin (NHS) aile bilgilendirmesine göre beş bebekten birine kadarında bu belirtilerin bir kısmı görülür.

Belirtileri nelerdir?

  • Bebek ağlamadığı hâlde gözün sulanması, gözyaşının göz köşesinde birikmesi ya da yanağa taşması
  • Kirpiklerde ve göz kapaklarında sarı-yeşil çapak; sabahları kirpiklerin yapışık olması
  • Sürekli ıslak kalan alt göz kapağı derisinde kızarıklık ve tahriş

AAPOS'a göre belirtiler çoğu zaman yaşamın ilk ayında ortaya çıkar. Hull Üniversite Hastaneleri'nin (NHS) bilgilendirmesine göre şikâyetler soğuk havada ve soğuk algınlığı sırasında artabilir; kış aylarında çapaklanmanın belirginleşmesi bu yüzden sık görülür. Burun tıkanıklığında burun bakımını serum fizyolojik yazımızda anlattık.

Enfeksiyondan nasıl ayırt edilir?

Tıkanıklıkta göz akı genellikle beyaz kalır ve bebek huzurludur. Göz akının kızarması, göz kapaklarının şişmesi ve çapağın artması ise göz iltihabını düşündürür (çocuklarda konjonktivit). Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre antibiyotikli damla ve merhemler, göz kızarıp çok çapaklanmadıkça tıkanıklıkta pek fark yaratmaz. Damla gerekip gerekmediğine muayeneden sonra hekim karar verir.

Evde göz temizliği

  • Ellerinizi yıkayın; kaynatılıp soğutulmuş suyla ıslattığınız temiz pamukla göz kapağını iç köşeden dışa doğru silin.
  • Her göz için ayrı pamuk kullanın; pamuğu iki kez kullanmayın.
  • Alt göz kapağı derisi tahriş olduysa bölgeyi kuru tutun.
  • Göze anne sütü, çay ya da bitki suyu damlatmayın.

Gözyaşı kanalı masajı

AAPOS'a göre gözün iç köşesine parmakla aşağı doğru sıkıca bastırmak zarın açılmasına yardımcı olabilir. Hull Üniversite Hastaneleri, masajın yalnız bir sağlık profesyoneli önerdiğinde yapılmasını, ellerin yıkanmasını, serçe parmakla gözün iç köşesi ile burun kökü arasına bastırıp parmağın aşağıya kaydırılmasını ve bunun günde iki kez, her seferde en fazla 10 kez yapılmasını önerir. Masajı ilk kez hekiminizin göstermesi en doğrusudur.

Ne zaman geçer, ne zaman işlem gerekir?

AAPOS'a göre olguların yaklaşık yüzde 90'ı ilk yıl içinde kendiliğinden düzelir. Tıkanıklık 12. aydan sonra sürerse ya da şikâyetler ağırsa göz hekimi kanalın ince bir sondayla açılmasını (sondalama) önerebilir. Hull Üniversite Hastaneleri'ne göre tıkanıklık görmeyi ve gözün gelişimini doğrudan etkilemez. Bebeğinizin gelişimi yenidoğan takibi muayenelerinde de izlenir.

Ne zaman hekime gidilmeli?

  • Bebek ilk ayındaysa ve göz akı kızarık, çapak yoğunsa
  • Gözün iç köşesi ile burun arasında ağrılı, kızarık ve şiş bir kabarıklık varsa (AAPOS bunu acil bir enfeksiyon olarak tanımlar), özellikle ateş de eşlik ediyorsa
  • Gözün iç köşesinde mavimsi bir şişlik varsa; AAPOS'a göre bu tür şişlik burun içindeki kistlerle birlikte olabilir ve solunumu etkileyebilir

Göz hekimine gecikmeden görünün: Sulanmaya ışıktan rahatsız olma, gözü sıkıca kapatma, gözün saydam tabakasında bulanıklık ya da bir gözün diğerinden büyük görünmesi eşlik ediyorsa nadir görülen çocukluk çağı glokomu dışlanmalıdır. AAPOS da gözyaşı sulanmasında bu ciddi nedenin akılda tutulmasını önerir. Yenidoğanda olağan kabul edilen diğer bulgular için yenidoğanda normal durumlar yazımıza bakabilirsiniz. Gaziantep Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.