Kış aylarında art arda gelen soğuk algınlıklarından sonra bazı çocuklar seslenildiğinde geç döner, televizyonun sesini açar ya da sık sık "ne dedin?" diye sorar. Bunun en sık nedenlerinden biri orta kulakta sıvı birikmesidir. Tıpta seröz otit ya da efüzyonlu otitis media denen bu durum çoğu zaman ağrısızdır ve fark edilmesi gecikebilir. Bu yazıda sıvının neden biriktiğini, nasıl anlaşıldığını ve ne zaman tedavi gerektiğini anlatıyoruz.

Kulakta sıvı birikmesi nedir?

Orta kulak, kulak zarının arkasındaki küçük, normalde hava dolu bir boşluktur ve genze östaki borusuyla bağlanır. Soğuk algınlığı, alerji ya da büyümüş geniz eti bu borunun çalışmasını bozduğunda orta kulak havalanamaz ve içinde sıvı toplanır. Sıvı, geçirilmiş bir orta kulak iltihabından sonra da kalabilir. Akut kulak iltihabından farkı, genellikle ateş ve şiddetli ağrı olmamasıdır. NHS, bu durumun çocuklarda çok daha sık görüldüğünü belirtir.

Belirtileri nelerdir?

NHS'nin sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

  • Çoğu zaman iki kulakta birden, geçici işitme azalması
  • Kulak ağrısı ya da kulakta dolgunluk hissi
  • Kulakta çınlama ya da uğultu
  • Denge sorunları; küçük çocukta sakarlık, sık düşme

Ailelerin fark ettiği ipuçları ise genellikle davranıştadır: sesi yüksek açma, seslenince dönmeme, yüksek sesle konuşma, uzaktan söyleneni anlamakta zorlanma, sınıfta dikkatsiz görünme. İşitme azalması nezle dönemlerinde artıp azalabilir. Ayrıntılı bilgi için çocuklarda işitme kaybı yazımıza bakabilirsiniz.

Kimlerde daha sık görülür?

NICE kılavuzunun özetlediği risk etkenleri şunlardır:

  • Yakın zamanda geçirilmiş üst solunum yolu enfeksiyonu ya da kulak iltihabı
  • Astım, hışıltı ve alerjik hastalıklar
  • Horlama; çoğu zaman büyümüş geniz eti ile birlikte
  • Sigara dumanına maruz kalma
  • Emzik ya da parmak emme
  • Yarık damak gibi yüz ve kafa yapısı farklılıkları

Nasıl anlaşılır?

Hekim, kulak zarının arkasındaki sıvıyı otoskopla bakarak çoğu zaman görebilir; muayene ağrısızdır. Kulak zarının hareketini ölçen timpanometri ve yaşa uygun işitme testi tanıyı destekler. NICE, sıvı saptandığında işitmenin de değerlendirilmesini önerir.

Tedavi: çoğu zaman izlem

NHS, kulakta sıvı birikmesine etkili bir ilaç olmadığını; bu yüzden ilk yaklaşımın genellikle izlem olduğunu belirtir. NICE de yalnız sıvı için antibiyotik, kortizon, burun açıcı ve balgam söktürücü ilaçların fayda sağlamadığını, önerilmediğini vurgular. Bu dönemde yapılabilecekler:

  • Çocukla konuşurken yüzünü ona dönmek, arka plandaki gürültüyü azaltmak
  • Okulda öğretmeni bilgilendirip çocuğu ön sıraya oturtmak
  • Evde sigara içilmemesi, soğuk algınlıklarında burnun serum fizyolojikle açık tutulması
  • 3 yaşından büyük çocuklarda hekim önerirse burundan balon şişirme yöntemi (otoinflasyon): NHS'nin tarifine göre bu yöntemde bir burun deliğinden özel bir balon şişirilir ya da burun kapatılarak yutkunulur; amaç östaki borusunu açıp sıvının boşalmasına yardım etmektir

Sıvı 3 aydan uzun sürer ve işitmeyi etkilerse çocuk kulak burun boğaz uzmanına yönlendirilir. Seçenekler arasında kulak zarına geçici havalandırma tüpü takılması, gerekirse geniz etinin alınması ya da geçici işitme cihazı vardır.

Kulak tüpü nedir?

Kulak tüpü (ventilasyon tüpü), kulak zarına yerleştirilen çok küçük bir borudur. Orta kulağın havalanmasını sağlar, sıvının birikmesini önler ve işitmeyi kısa sürede düzeltebilir. Çocuklarda işlem genel anestezi altında, kısa sürede yapılır. NHS'ye göre tüpler genellikle 6–12 ay içinde kendiliğinden düşer ve kulak zarı kapanır. Tüp kararı tek bir muayeneye göre değil; sıvının ne kadar sürdüğüne, iki kulağın da tutulup tutulmadığına ve işitme testinin sonucuna göre verilir.

Ne zaman doktora gitmeli?

  • İşitme azaldığını düşündüren davranışlar: sesi yüksek açma, sık "ne dedin?" diye sorma
  • Konuşmanın yaşıtlarından geri kalması ya da gerilemesi (konuşma gecikmesi)
  • 3 aydan uzun süren kulak dolgunluğu ya da işitme şikâyeti
  • Ateşle birlikte şiddetli kulak ağrısı ya da kulaktan akıntı
  • Belirgin denge bozukluğu

Kış boyunca uzayan yeşil burun akıntısı ve horlamayla birlikte işitme şikâyeti olan çocuklarda kulaklar mutlaka muayene edilmelidir. Dil ve konuşma gelişiminin izlenmesi için gelişim testleri sayfamıza bakabilirsiniz. Gaziantep Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.