Okul ve kreş döneminde sabah uyanan çocuğun burnundan koyu, yeşil bir akıntı gelmesi ailelerin en sık kaygılandığı durumlardan biridir. Birçok ebeveyn yeşil rengi "mikrop kaptı, antibiyotik gerekiyor" diye yorumlar. Oysa sümüğün rengi tek başına bakteriyel enfeksiyonu göstermez. Bu yazıda rengin neden değiştiğini, evde nelerin işe yaradığını ve hangi durumda muayene gerektiğini anlatıyoruz.

Sümük neden yeşile döner?

Soğuk algınlığı çoğu zaman berrak, sulu bir burun akıntısıyla başlar. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), akıntının ilerleyen günlerde koyulaştığını ve çoğu zaman renklendiğini belirtir. Bu renk, burundaki virüsle savaşmak için bölgeye gelen akyuvarlardan ve onların içerdiği yeşilimsi enzimlerden kaynaklanır. Gece boyunca biriken salgı daha koyu olduğu için sabahları akıntı genellikle daha yeşil görünür. Hastalık geçerken akıntı yeniden incelir ve berraklaşır.

Sümük rengi neyi ifade eder?

  • Berrak ve sulu: Soğuk algınlığının ilk günleri ya da alerji. Hapşırık, burunda ve gözlerde kaşıntı eşlik ediyorsa alerjik rinit düşünülür.
  • Beyaz ve koyu: Burun tıkanıklığı ve salgının koyulaşması.
  • Sarı ya da yeşil: Çoğu zaman soğuk algınlığının birkaç gününde görülen olağan değişim. Tek başına antibiyotik gerektirmez.
  • Kan çizgili: Sık sümkürme ve kuru hava burun içini tahriş edebilir. Sık tekrarlıyorsa burun kanaması yazımıza bakın.
  • Tek taraftan gelen, kötü kokulu akıntı: Özellikle küçük çocuklarda burna kaçmış bir yabancı cismi düşündürür ve muayene gerektirir.

Ne kadar sürer?

AAP'ye göre tipik bir soğuk algınlığı 7–10 günde yavaş yavaş geçer; burun akıntısı ve öksürük diğer şikâyetlerden sonra bir süre daha devam edebilir. Akıntının sarı-yeşil dönemden sonra yeniden berraklaşması iyileşmenin işaretidir. AAP, 3 aydan büyük çocuklarda burun akıntısı 10–14 günden uzun sürerse ya da gündüz öksürüğü 10 günü geçerse hekimle görüşülmesini önerir. Kreşe yeni başlayan çocuklarda kış boyunca soğuk algınlıkları art arda gelebilir; bu yüzden akıntı haftalarca hiç kesilmiyor gibi görünebilir.

Antibiyotik gerekir mi?

Soğuk algınlığına virüsler yol açar; AAP, antibiyotiklerin virüslere etki etmediğini vurgular. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) de sinüs enfeksiyonlarının çoğunun virüslerle olduğunu, birçoğunun antibiyotik olmadan düzeldiğini belirtir. Gereksiz antibiyotik iyileşmeyi hızlandırmaz, yan etki ve direnç riskini artırır (çocuklarda antibiyotik kullanımı). Antibiyotik kararı akıntının rengine göre değil; şikâyetin süresine, seyrine ve muayene bulgularına göre hekim tarafından verilir. Uzayan akıntıda sinüzit bu değerlendirmenin parçasıdır.

Evde neler yapılabilir?

  • Burnu açık tutun: Serum fizyolojik damla ya da sprey salgıyı yumuşatır; küçük bebeklerde ardından aspiratörle nazikçe çekilebilir (serum fizyolojik kullanımı).
  • Sıvıyı artırın: Su, ılık çorba ve emzirilen bebekte sık emzirme salgının koyulaşmasını azaltır.
  • Sümkürmeyi öğretin: Okul çağındaki çocuk her seferinde tek burun deliğini kapatıp nazikçe sümkürmelidir; sert sümkürmek kulakları zorlayabilir.
  • Oda havasına dikkat edin: Kalorifer ve sobayla ısıtılan odalar havayı kurutur. Odayı aşırı ısıtmayın, düzenli havalandırın (bebek odası kaç derece olmalı).
  • Dumandan uzak tutun: Evde ve araçta sigara içilmemelidir.
  • İlaçları kendiniz başlatmayın: Reçetesiz burun açıcı ve soğuk algınlığı ilaçları küçük çocuklarda önerilmez; ilaç gerekip gerekmediğine muayeneden sonra hekim karar verir.
  • Hijyen: Mendili hemen çöpe atın, elleri sabunla yıkayın; böylece kardeşlere bulaşma azalır.

Ne zaman muayene gerekir?

  • 3 aydan küçük bebekte herhangi bir hastalık belirtisi
  • 10–14 günü geçen ve düzelmeyen burun akıntısı
  • Önce düzelip sonra yeniden kötüleşen tablo ya da sonradan başlayan ateş
  • 3–4 günden uzun süren ateş, kulak ağrısı ya da kulakta dolgunluk (kulakta sıvı birikmesi)
  • Göz çevresinde şişlik ya da kızarıklık, şiddetli baş veya yüz ağrısı
  • Tek taraflı, kötü kokulu akıntı

Beklemeden acile başvurun: hızlı ya da zorlanarak nefes alma, göğüs altında içe çekilme, dudaklarda morarma, sıvı alamama ve aşırı uykululuk.

Kış boyunca art arda gelen soğuk algınlıkları çoğu çocukta bağışıklık sorunu anlamına gelmez (sık hastalanan çocuk). Burun akıntısı mevsimden bağımsız sürüyor, hapşırık ve kaşıntıyla birlikte geliyorsa çocuk alerji değerlendirmesi yararlı olur. Gaziantep Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.