Gündüz pek öksürmeyen bir çocuğun yatağa girer girmez öksürmeye başlaması, sonbahar ve kış aylarında ailelerin en sık sorduğu konulardan biridir. Gece öksürüğü hem çocuğun hem de ailenin uykusunu böler; ancak çoğu zaman geçici bir soğuk algınlığının parçasıdır. Bu yazıda öksürüğün neden gece arttığını, evde nelerin işe yaradığını ve hangi durumlarda beklemeden muayene gerektiğini özetliyoruz.

Öksürük neden gece artar?

Çocuk yattığında burun ve genizdeki salgı boğazın arkasına doğru akar (geniz akıntısı) ve öksürük refleksini tetikler. Burun tıkalıyken ağızdan nefes alma artar; kalorifer ya da sobayla ısıtılan odalarda hava kurur ve kuru hava boğazı tahriş eder. Gün içinde konuşma, oyun ve yutkunma salgıyı temizlerken uykuda bu temizlik azalır. Bu yüzden aynı hastalık gece, gündüze göre daha gürültülü seyreder.

En sık nedenler

  • Soğuk algınlığı ve üst solunum yolu enfeksiyonu: Okul ve kreş döneminde en sık neden budur. Öksürük çoğunlukla burun akıntısıyla başlar ve hastalığın diğer belirtileri geçtikten sonra da bir süre devam edebilir. Ayrıntılar için çocuklarda soğuk algınlığı yazımıza bakabilirsiniz. Burun akıntısının birkaç gün içinde koyulaşıp yeşile dönmesi bu seyrin parçası olabilir; RSV'ye benzeyen HMPV gibi kış virüsleri de aynı tabloyu yapar.
  • Sinüzit ve geniz eti büyümesi: Uzun süren geniz akıntısına horlama ve ağzı açık uyuma eşlik ediyorsa sinüzit ya da geniz eti büyümesi akla gelir.
  • Astım: Gece ya da sabaha karşı tekrarlayan kuru öksürük; koşunca, soğuk havada ya da kahkaha atınca artan öksürük ve hışıltı astımın ipuçlarındandır. Bazı çocuklarda tek belirti gece öksürüğü olabilir. Bkz. çocuklarda astım.
  • Alerjik rinit: Toz akarı gibi yatak odasındaki alerjenler burun salgısını artırarak gece öksürüğüne yol açabilir (alerjik rinit).
  • Krup: Genellikle gece aniden başlayan, havlamaya benzeyen öksürük ve ses kısıklığı krupun tipik tablosudur (krup).
  • Boğmaca: Nöbetler hâlinde art arda gelen, sonunda derin ve sesli soluk alma ya da kusmayla biten öksürük boğmacayı düşündürür (boğmaca).
  • Reflü ve duman: Mide içeriğinin yemek borusuna kaçması bazı çocuklarda gece öksürüğüne katkıda bulunabilir. Evde sigara içilmesi ya da soba dumanı da hava yollarını tahriş eder.

Evde neler iyi gelir?

  • Bol sıvı: Su ve ılık içecekler salgıyı yumuşatır. Küçük çocuklara sıcak içecek vermeyin.
  • Burun bakımı: Uyumadan önce serum fizyolojik damlayla burnu açmak geniz akıntısını azaltır (serum fizyolojik kullanımı).
  • Bal, yalnızca 1 yaşından sonra: Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), 1 yaşından büyük çocuklarda yatmadan önce az miktarda balın gece öksürüğünün sıklığını azaltabileceğini belirtir. 1 yaşından küçük bebeklere bal kesinlikle verilmez; bebek botulizmi riski vardır.
  • Oda havası: Odayı aşırı ısıtmayın, yatmadan önce havalandırın. Hava çok kuruysa temizliğine dikkat edilen bir nemlendirici kullanılabilir. Bebekler için uygun oda ısısını bebek odası kaç derece olmalı yazımızda anlattık.
  • Duman ve alerjenden uzak durun: Evde ve araçta sigara içilmemeli, yatak takımları düzenli yıkanmalıdır.
  • Başı hafif yükseltmek: Büyük çocuklarda ek bir yastık rahatlatabilir. Bebeklerin yatağına ise yastık konmaz; bebek düz ve sert bir yüzeyde sırtüstü uyutulur.

Öksürük şurubu verilmeli mi?

Reçetesiz öksürük ve soğuk algınlığı ilaçları küçük çocuklarda önerilmez: AAP bu ilaçları 4 yaşından küçüklerde önermez, 4–6 yaş arasında ise yalnızca hekim önerirse kullanılmasını söyler. Öksürük, hava yollarını temizleyen koruyucu bir reflekstir; asıl amaç öksürüğü bastırmak değil, nedenini bulmaktır. Viral enfeksiyonlarda antibiyotik işe yaramaz (çocuklarda antibiyotik kullanımı). İlaç gerekip gerekmediğine muayeneden sonra hekim karar verir.

Ne zaman doktora gidilmeli?

  • Hızlı ya da zorlanarak nefes alma, göğüs altında içe çekilme, burun kanatlarının açılıp kapanması

  • Dudaklarda ya da yüzde morarma

  • Dinlenirken de duyulan hırıltılı ya da ıslık sesli solunum

  • Bir şey yuttuktan ya da boğulma yaşadıktan sonra başlayan öksürük (bebeklerde boğulma ve yabancı cisim)

  • 3 aydan küçük bebekte ateş

  • 3–4 haftadan uzun süren öksürük

  • Hemen her gece tekrarlayan ya da egzersizle artan öksürük ve hışıltı

  • Nöbet şeklinde gelen öksürük, öksürük sonrası kusma

  • Yüksek ya da 3 günden uzun süren ateş, kulak ağrısı, beslenmede belirgin azalma

  • Kilo kaybı ya da gece terlemesi

Tekrarlayan gece öksürüğünde astım ve alerji değerlendirmesi önemlidir; bu konuda çocuk alerji sayfamıza göz atabilirsiniz. Gaziantep Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.