Bir haftayı geçtiği hâlde azalmayan, hatta giderek artan bir öksürük; ama okula gitmeye ve oynamaya devam eden bir çocuk... "Yürüyen zatürre" adı tam da bu tablodan gelir: hastalık çoğu zaman çocuğu yatağa düşürmez. Okul döneminde sık duyulan bu tanının arkasında genellikle Mycoplasma pneumoniae adlı bir bakteri vardır. Bu yazıda yürüyen zatürrenin belirtilerini, nasıl bulaştığını, nasıl geçtiğini ve hangi durumda beklemeden hekime gidilmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Yürüyen zatürre nedir?

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre Mycoplasma pneumoniae solunum yollarında enfeksiyon yapan bir bakteridir. En sık yaptığı tablo "göğüs soğuk algınlığı" da denen trakeobronşittir; daha az sıklıkla zatürreye yol açar. Belirtiler çoğu zaman kişiyi evde ya da yatakta tutacak kadar ağır olmadığı için bu zatürreye "yürüyen zatürre" denir. CDC, hastaneye yatırılan zatürreli çocuklarda en sık bakteriyel nedenin mikoplazma olduğunu belirtir.

Kimlerde daha sık görülür?

CDC'ye göre bu enfeksiyon en sık okul çağındaki ve daha küçük çocukları etkiler, ancak her yaşta görülebilir. Birlikte çok zaman geçiren kişiler, özellikle aynı evde yaşayanlar daha risklidir; salgınlar okul, yurt ve hastane gibi kalabalık ortamlarda sık görülür. Aynı kişi mikoplazmayı birden fazla kez geçirebilir.

Belirtileri nelerdir?

CDC, belirtileri tabloya göre şöyle sıralar:

  • Göğüs soğuk algınlığı (trakeobronşit): halsizlik, ateş, baş ağrısı, boğaz ağrısı ve yavaş yavaş kötüleşen öksürük
  • Zatürre: öksürük, halsizlik, ateş ve titreme, nefes darlığı
  • 5 yaşından küçük çocuklar: ishal, hapşırık, boğaz ağrısı, burun tıkanıklığı ya da akıntısı, kusma, gözlerde sulanma ve hışıltı

Belirtiler temastan 1 ila 4 hafta sonra başlayabilir ve birkaç hafta sürebilir; bazı kişilerde hiç belirti olmaz. Küçük çocuklarda tablo çoğu zaman sıradan bir soğuk algınlığından ayırt edilemez. Nemours KidsHealth, "7–10 günü geçen soğuk algınlığı", özellikle kötüleşen öksürük varsa yürüyen zatürrenin akla gelmesi gerektiğini vurgular.

Nasıl bulaşır, nasıl korunulur?

Bakteri, öksürük ve hapşırıkla oluşan küçük damlacıkların solunmasıyla bulaşır. CDC'ye göre korunmanın en iyi yolu elleri sık yıkamaktır; öksürürken ve hapşırırken ağzı mendil ya da dirsekle kapatmak da yayılmayı azaltır. Mikoplazmaya karşı bir aşı yoktur ve temastan sonra koruyucu antibiyotik genellikle önerilmez.

Tanı nasıl konur?

CDC'ye göre mikoplazma için bazı solunum yolu hastalıklarındaki gibi hızlı bir test yoktur. Hekim çoğu zaman muayeneyle değerlendirir, zatürre düşünülüyorsa akciğer grafisi isteyebilir. Hafif ve orta şiddetli hastalıkta test çoğu zaman gerekmez; gerektiğinde burun ya da boğazdan sürüntü alınır. Zatürrenin genel belirtilerini çocuklarda zatürre yazımızda anlattık.

Tedavi ve evde bakım

CDC'ye göre hafif enfeksiyonların çoğu ilaçsız iyileşir; mikoplazmanın yaptığı zatürre ise antibiyotikle tedavi edilir. Bu bakterinin hücre duvarı olmadığı için hücre duvarını hedefleyen bazı antibiyotikler ona etki etmez. Hangi ilacın, ne kadar süreyle verileceğine muayeneden sonra hekim karar verir (çocuklarda antibiyotik kullanımı).

  • Sık aralıklarla sıvı verin ve çocuğun dinlenmesine izin verin.
  • Ateş düşürücüyü yalnız hekimin önerdiği şekilde kullanın.
  • Öksürük şurubu ya da balgam söktürücüyü hekime danışmadan başlatmayın.
  • Antibiyotik başlandıysa çocuk kendini iyi hissetse de önerilen süreyi tamamlayın.

KidsHealth, antibiyotik başlanan çocuğun tedavi etkisini gösterip belirtileri hafifleyene kadar birkaç gün evde kalmasını önerir.

Ne zaman hekime gidilmeli?

  • Hızlı ya da zorlanarak nefes alma, göğüs altında içe çekilme
  • Dudaklarda ya da yüzde morarma
  • Sıvı alamama, belirgin şekilde azalan idrar, aşırı uyku hâli
  • Ağız içinde ve dudaklarda yaralarla birlikte ciltte kabarcıklar (CDC'nin saydığı nadir ama ciddi bir komplikasyon)

Muayene için randevu alın: 7–10 günü geçen ya da kötüleşen öksürük, birkaç günden uzun süren ateş, hışıltı. CDC'ye göre mikoplazma astımlı çocuklarda atağı tetikleyebilir ya da yeni astım belirtilerine yol açabilir; hışıltı tekrarlıyorsa çocuklarda astım yazımıza bakabilir, çocuk alerji ve astım değerlendirmesi isteyebilirsiniz. Benzer belirtiler veren virüsler için HMPV ve bronşit yazılarımız yol gösterir. Gaziantep Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.