Doğumdan kısa süre sonra yapılan K vitamini iğnesi, yenidoğan bakımının en önemli koruyucu adımlarından biridir. Bir tedavi değil, bir önlemdir: amacı, ilk aylarda ortaya çıkabilen ve bazen hayatı tehdit eden kanamaları önlemektir.

Bebekler neden K vitamini eksik doğar?

K vitamini, kanın pıhtılaşmasını sağlayan proteinlerin yapımı için gereklidir. Bebekler dünyaya düşük K vitamini depolarıyla gelir, çünkü:

  • K vitamini anneden bebeğe plasentadan çok az geçer.
  • Yenidoğanın bağırsaklarında K vitamini üreten bakteriler henüz yerleşmemiştir.
  • Anne sütündeki K vitamini miktarı düşüktür. Anne sütü bebek için en uygun besin olsa da bu kanamalara karşı korumaya yetmez.

K vitamini eksikliği kanaması nedir?

Yeterli K vitamini olmayan bebekte kan normal pıhtılaşamaz ve kanama gelişebilir. Buna K vitamini eksikliği kanaması (eski adıyla yenidoğanın hemorajik hastalığı) denir. Kanama ciltte, göbekte, burunda ya da bağırsakta görülebileceği gibi beyin içinde de olabilir. Ortaya çıktığı zamana göre üç biçimi vardır:

  • Erken: İlk 24 saat içinde; çoğunlukla gebelikte K vitaminini etkileyen bazı ilaçları kullanmış annelerin bebeklerinde.
  • Klasik: Yaşamın 2-7. günleri arasında; göbek, burun ya da bağırsak kanaması şeklinde.
  • Geç: 2. haftadan 6. aya kadar. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre en tehlikeli biçimdir ve vakaların %30-60'ı beyin kanamasıyla ortaya çıkar. Önceden tamamen sağlıklı görünen bebeklerde, çoğu zaman uyarı belirtisi olmadan başlar.

CDC'nin aktardığı tahmine göre doğumda K vitamini iğnesi yapılmayan bebeklerde geç dönem kanama riski, iğne yapılan bebeklere göre 81 kat daha yüksektir.

Uygulama nasıl yapılır?

K vitamini doğumdan sonraki ilk saatlerde, uyluk kasına tek doz iğne olarak yapılır. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) bunu 1961'den bu yana bütün yenidoğanlara önerir; Türkiye'de de doğumhanede rutin olarak uygulanır. Doz, bebeğin doğum ağırlığına göre belirlenir. Uygulama bebek annesiyle ten tene temas hâlindeyken ya da emerken yapılırsa iğnenin verdiği rahatsızlık azalabilir.

Bazı ülkelerde ağızdan uygulama da seçenek olarak sunulur; ancak haftalar boyunca tekrar eden dozlar gerekir ve bir doz atlanırsa koruma azalır. Tek doz kas içi uygulama en güvenilir korumayı sağlar.

Yaygın endişeler

  • "Kansere yol açar mı?" 1990'ların başında küçük bir çalışmada öne sürülen kanser ilişkisi, sonraki geniş çalışmalarda doğrulanmamıştır.
  • "Doğal değil, gerek yok." Bebeklerin K vitamini düzeyi doğuştan düşüktür. Sorun, bu düşüklüğün bazı bebeklerde ağır kanamaya dönüşmesidir ve bunun hangi bebekte olacağı önceden bilinemez.
  • "Anne sütü yeterli." Yalnızca anne sütü alan ve K vitamini uygulanmamış bebekler geç dönem kanama açısından daha risklidir.
  • "İğne bebeği çok rahatsız eder." Kısa süren bir acıdır; iğne yerinde hafif morarma olabilir.

Reddetmenin riski: hangi belirtiler acildir?

K vitamini uygulanmamış bir bebekte, özellikle ilk 6 ayda şu belirtiler acil değerlendirme gerektirir:

  • Göbekten, burundan ya da kan alınan yerden durmayan kanama
  • Açıklanamayan morluklar ya da ciltte küçük kanama noktaları (bkz. çocuklarda kolay morarma)
  • Kakada, kusmukta ya da idrarda kan; siyah, katran gibi kaka
  • Aşırı uyku hâli, emmeyi bırakma, huzursuzluk, tekrarlayan kusma, nöbet ya da bıngıldakta kabarma

İki haftadan uzun süren sarılık ya da açık renkli (soluk) kaka, karaciğer ve safra yollarıyla ilgili bir soruna işaret edebilir; bu bebeklerde K vitamini eksikliği riski de artar. Uzayan sarılık mutlaka değerlendirilmelidir (bkz. yenidoğan sarılığı).

K vitamini, topuk kanı taraması ve doğumda yapılan hepatit B aşısı gibi, ilk günlerin rutin koruyucu adımlarındandır. Doğum sonrası kayıtlarınızı ilk yenidoğan takibi kontrolüne getirmeniz, eksik kalan bir uygulama olup olmadığını görmemizi kolaylaştırır. Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.