B12 vitamini kan yapımı ve sinir sisteminin gelişimi için zorunlu bir vitamindir. Vücut onu üretemez; yalnızca hayvansal kaynaklı besinlerden (et, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri) alınır. Bu yüzden B12 eksikliği, beslenme alışkanlıklarıyla doğrudan ilişkili, önlenebilir bir sorundur.

Çocuklarda önemi şuradan gelir: eksiklik uzun sürerse yalnızca kansızlık değil, gelişim basamaklarında duraklama ve nörolojik belirtiler de ortaya çıkabilir. Erken fark edildiğinde tedavi kolaydır.

Kimlerde risk yüksek?

  • Yalnızca anne sütü alan bebekler, eğer annenin B12 düzeyi düşükse
  • Hayvansal gıda tüketmeyen (vegan) ya da çok az tüketen çocuklar
  • Ek gıdaya geçişte et, yumurta ve süt ürünlerinin yeterince verilmediği bebekler
  • Emilimi bozan durumlar: çölyak hastalığı, kronik bağırsak hastalıkları, mide-bağırsak ameliyatı öyküsü
  • Uzun süreli mide ilacı kullanımı
  • Prematüre doğan bebekler

Türkiye'de bebeklerde görülen B12 eksikliğinin en sık nedeni, annedeki eksikliğin gözden kaçmasıdır.

Belirtileri neden geç fark edilir?

B12 eksikliğinin belirtileri yavaş yerleşir ve başka nedenlerle karıştırılır:

  • İştahsızlık, halsizlik, solukluk
  • Gelişim basamaklarında duraklama ya da kazanılmış becerilerin kaybı (oturma, tutunma, ses çıkarma)
  • Kas gücünde azalma, gevşeklik
  • Huzursuzluk, uyku düzensizliği
  • Büyük çocuklarda yorgunluk, dikkat dağınıklığı, okul başarısında düşme
  • Dilde yanma-kızarıklık, ağız köşesinde çatlak
  • El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma

Bu bulguların hiçbiri tek başına tanı koydurmaz; ancak risk grubundaki bir çocukta gelişim duraklaması varsa B12 mutlaka akla gelmelidir.

Tanı nasıl konur?

Kanda B12 düzeyi bakılır. Sınırda çıkan değerlerde hekim tabloyu netleştirmek için ek testler isteyebilir. Aynı örnekte tam kan sayımı değerlendirilir: B12 eksikliğinde alyuvarlar normalden büyük olabilir. Demir eksikliği eşlik ediyorsa bu büyüme maskelenebilir; bu yüzden değerlendirme bir bütün olarak yapılır. Demir eksikliği anemisi yazımız bu ikiliyi ayırt etmeye yardımcı olur.

Tedavi

Tedavi, eksikliğin derinliğine ve nedenine göre planlanır:

  • Ağır eksiklikte genellikle kas içi enjeksiyonla yükleme yapılır, ardından ağızdan takviyeye geçilir
  • Hafif-orta eksiklikte ağızdan damla ya da tablet yeterli olabilir
  • Emilim sorunu varsa ağızdan tedavi yetersiz kalır; altta yatan neden ayrıca araştırılır
  • Bebekte eksiklik saptandığında anne de değerlendirilir ve gerekirse tedavi edilir

Tedaviye yanıt genellikle hızlıdır: iştah ve canlılık günler içinde düzelmeye başlar. Nörolojik bulguların düzelmesi daha uzun sürebilir; bu da erken tanının önemini gösterir.

Beslenmeyle korunma

  • Ek gıda döneminde et, yumurta sarısı, yoğurt ve peynir düzenli olarak sofrada yer almalı
  • Bir yaşından sonra süt ve süt ürünleri günlük tüketilmeli
  • Vegan beslenen çocuklarda ve emziren vegan annelerde takviye zorunludur
  • Gebelikte B12 düzeyinin değerlendirilmesi, bebekteki eksikliği en baştan önler

Ek gıdaya geçişin ay ay planı için 6. ay beslenme rehberi yazımıza bakabilirsiniz.

Ne zaman hekime başvurmalı?

  • Bebek kazandığı becerileri kaybediyorsa ya da gelişimi duraklamışsa
  • Solukluk, halsizlik ve iştahsızlık birlikteyse
  • Çocuk vegan besleniyorsa ve düzenli takviye almıyorsa
  • Annede B12 eksikliği saptandıysa

Beslenme değerlendirmesi ve sağlam çocuk izlemi için Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.