Yenidoğanın kafatası kemikleri henüz birbirine kaynamamıştır; bu esneklik doğum sırasında işe yarar, ancak ilk aylarda kafanın sürekli basan tarafa doğru yassılaşmasına da yol açabilir. Bebeğin başının arkasında ya da bir yanında oluşan bu düzleşmeye pozisyonel plagiosefali denir.

Bu tablo genellikle bir hastalık değil, pozisyonun sonucudur ve beyin gelişimini etkilemez. Yine de erken fark edilirse basit önlemlerle büyük ölçüde önlenebilir.

Neden olur?

  • Uykuda hep aynı tarafa bakarak yatmak
  • Uyanıkken karın üstü zamanın az olması
  • Ana kucağı, oto koltuğu ve salıncakta uzun süre kalmak (baş yine aynı noktadan basar)
  • Erken doğum (kafatası daha yumuşaktır)
  • Tortikollis: boyundaki bir kasın kısalığı nedeniyle başın hep aynı yöne dönmesi

Uykuda sırt üstü yatırmanın ani bebek ölümü riskini azalttığı kesindir ve bundan vazgeçilmez. Amaç, sırt üstü uykuyu korurken gün içindeki pozisyonu çeşitlendirmektir.

Nasıl değerlendirilir?

Kafa şekli en iyi yukarıdan bakılarak değerlendirilir. Bakılacaklar:

  • Bir tarafın arkasında belirgin düzleşme olup olmadığı
  • Aynı taraftaki kulağın öne kaymış görünüp görünmediği
  • Alın ve yanak hatlarında asimetri
  • Bebeğin başını iki yöne eşit rahatlıkla çevirip çeviremediği

Kafa şekli bozukluklarının küçük bir bölümü kafatası dikişlerinin erken kapanmasından (kraniosinostoz) kaynaklanır; bu, pozisyonel plagiosefaliden farklı bir durumdur ve muayeneyle ayırt edilir. Bu yüzden "nasılsa düzelir" demeden bir kez değerlendirilmesi önerilir.

Evde yapılacaklar

  • Karın üstü zaman: bebek uyanık ve gözetim altındayken günde birkaç kez, kısa sürelerle başlayıp kademeli artırın. Kas gücü, boyun kontrolü ve kafa şekli için en etkili tek uygulamadır.
  • Baş yönünü değiştirin: yatakta bebeğin başını bazen sağa, bazen sola bakacak şekilde yatırın. Beşiğin yönünü ya da ilgi çeken oyuncağın yerini değiştirmek de işe yarar.
  • Emzirme tarafını değiştirin; biberonla besleniyorsa kucak tarafını dönüşümlü kullanın.
  • Oturma cihazlarında geçen süreyi azaltın: oto koltuğu yalnızca araçta, ana kucağı kısa süreli kullanılmalıdır.
  • Kafa şekli için satılan özel yastık ve şekillendirici ürünler önerilmez; uyku güvenliği açısından da sakıncalıdır.

Tortikollis: sık eşlik eden durum

Düz kafası olan bebeklerin önemli bir bölümünde boyun kası kısalığı da vardır. Belirtiler:

  • Bebek başını hep aynı tarafa çeviriyor ya da eğiyorsa
  • Diğer tarafa çevirmekte zorlanıyor, direniyorsa
  • Emzirirken tek tarafı belirgin biçimde reddediyorsa

Tortikollis erken dönemde fizyoterapi ve germe egzersizleriyle çok iyi yanıt verir. Egzersizler mutlaka öğretildiği biçimde uygulanmalıdır; bebeğin başını zorla çevirmek doğru değildir.

Kask tedavisi ne zaman gündeme gelir?

Bebeklerin çoğunda gerekmez. Kask, pozisyon değişiklikleriyle düzelmeyen belirgin asimetrilerde ve kafa büyümesinin en hızlı olduğu 4-6. aylarda değerlendirilir. Karar, ölçüm ve muayene ile verilir; süreç boyunca düzenli takip gerekir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

  • Düzleşme belirginse ve iki ayı geçtiği hâlde artıyorsa
  • Kulak, alın ya da yüz hatlarında asimetri varsa
  • Bebek başını bir yöne çevirmekte zorlanıyorsa
  • Kafada sert bir çıkıntı, hızlı büyüyen ya da gerginleşen bir bölge varsa

Gelişim takibiyle ilgili diğer yazılar: bebeklerde ay ay gelişim ve 2 aylık bebek gelişimi. Bebeğinizin kafa şekli ve boyun hareketleri için Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.