Baş biti, saçlı deride yaşayan ve insan kanıyla beslenen küçük bir parazittir. En sık 4-11 yaş arasındaki okul çağı çocuklarında görülür. Her yıl okulların açılmasıyla birlikte sınıflarda dalgalar hâlinde yayılır ve ailelerde gereksiz bir utanç duygusu yaratır. Oysa baş biti temizlikle ilgili bir sorun değildir; temiz saçta da rahatlıkla yaşar.

Nasıl bulaşır?

Bitler zıplamaz ve uçmaz; yalnızca saçtan saça geçer. Bu yüzden bulaşmanın büyük bölümü:

  • Oyun sırasında baş başa verilen yakın temas
  • Aynı yastık, aynı yatak
  • Tarak, fırça, şapka, bere, saç tokası gibi kişisel eşyaların paylaşılması

yoluyla olur. Evcil hayvanlar baş bitini taşımaz ve bulaştırmaz.

Nasıl anlaşılır?

En bilinen belirti kaşıntıdır, ancak ilk bulaşmada kaşıntı haftalar sonra başlayabilir. Bu nedenle belirti beklemeden bakmak gerekir:

  • Ense ve kulak arkası, bitin en sık bulunduğu bölgelerdir
  • Kaşıntıya bağlı çizik izleri, kabuklanma ve bazen ensede lenf bezi şişmesi
  • Saç telinde, köke 0,5-1 cm uzaklıkta, elle silkelenince düşmeyen beyaz-kahverengi taneler (sirke)

Sirke ile kepeği ayırt etmenin pratik yolu şudur: kepek parmakla kolayca sıyrılır, sirke saç teline yapışıktır.

Islak tarama: tanının ve tedavinin temeli

Islak tarama hem tanıda hem tedavide en güvenilir yöntemdir:

  1. Saçı ıslatın, bol saç kremi sürün. Krem bitlerin hareketini yavaşlatır, tarağın kaymasını kolaylaştırır.
  2. İnce dişli metal bit tarağı kullanın; plastik taraklar yeterli değildir.
  3. Saçı bölümlere ayırın; her bölümü kökten uca doğru tarayın.
  4. Her tarama sonrası tarağı beyaz bir kâğıt peçeteye silin ve bakın.
  5. İşlemi saçın tamamında tekrarlayın; 15-20 dakika sürebilir.

Islak tarama tedavi sırasında ve sonrasında 2-3 günde bir, iki hafta boyunca sürdürülür.

İlaçlı tedavi

Eczaneden temin edilen ürünlerin iki ana grubu vardır:

  • Dimetikon gibi fiziksel etkili ürünler: biti kaplayarak boğar. Kimyasal etki göstermedikleri için direnç gelişimi beklenmez; tekrarlayan olgularda öne çıkar.
  • Permetrin gibi ilaçlı ürünler: biti öldürür, ancak yumurtalara etkisi sınırlıdır.

Her iki grupta da ortak kural aynıdır: uygulama 7-10 gün sonra tekrarlanmalıdır. Çünkü ilk uygulamada canlı kalan yumurtalardan yeni bitler çıkar. Ürün seçimi ve kullanım süresi çocuğun yaşına göre değiştiği için, özellikle iki yaş altındaki çocuklarda hekime danışılmadan ürün kullanılmamalıdır.

Asla kullanılmaması gerekenler: gazyağı, benzin, böcek ilacı ve benzeri maddeler. Bunlar bit için etkili değil, çocuk için tehlikelidir.

Evde ve okulda alınacak önlemler

  • Aynı evde yaşayan herkesin saçı kontrol edilmeli; yalnızca bit görülenler tedavi edilir.
  • Son üç günde kullanılan yatak takımı, havlu ve kıyafetler 60 °C'de yıkanır; yıkanamayanlar iki hafta kapalı bir poşette bekletilir.
  • Tarak ve fırçalar sıcak suda bekletilerek temizlenir.
  • Saç tokası, bere ve şapka paylaşılmaz; uzun saçlar okulda toplu bağlanır.
  • Okul ya da sınıf öğretmeni bilgilendirilir. Bit, saklandığında değil, birlikte ele alındığında biter.

Evde kaşıntının başka nedenleri de olabilir; kalıcı kaşıntı ve döküntülerde atopik dermatit ve saçkıran ve mantar enfeksiyonları yazılarımıza bakabilirsiniz. Kaşıntısı geçmeyen, saçlı deride yara ve kabuklanma gelişen çocuklarda Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.