Gelişimsel kalça displazisi (GKD), kalça ekleminin uyluk kemiği başı ile leğen kemiğindeki yuvanın birbirine tam oturmadığı durumların ortak adıdır. Tablo hafif bir gevşeklikten tam çıkığa kadar değişir. Önemli olan şudur: bebeklikte fark edilirse basit bir bandajla, geç fark edilirse ameliyatla tedavi edilen bir sorundur. Bu yüzden GKD, belirti beklenen değil, taranan bir hastalıktır.

Neden erken tanı bu kadar önemli?

Yenidoğan döneminde kalça eklemi hâlâ şekillenmektedir. Uyluk kemiği başı yuvaya doğru konumda tutulduğunda yuva da buna göre gelişir. İlk aylarda başlanan tedavide amaç, eklemin kendi doğal gelişimini tamamlamasını sağlamaktır. Aylar geçtikçe hem yuvanın şekli kalıcılaşır hem de çevredeki yumuşak dokular kısalır; tedavi ağırlaşır.

Kimlerde risk daha yüksek?

  • Makat (ters) doğum öyküsü — en güçlü risk etkenlerinden biridir
  • Ailede kalça çıkığı ya da erken kalça protezi öyküsü
  • Kız bebek olmak
  • İlk bebek olmak ve doğum öncesi rahim içi alanın dar olması (ikiz gebelik, az su)
  • Ayak deformitesi ya da boyun eğriliği (tortikollis) bulunması
  • Bacakları düz ve sıkı saran geleneksel kundak uygulaması

Risk etkeni olmayan bebeklerde de GKD görülebilir; bu yüzden tarama yalnız risk grubuna değil, tüm bebeklere uygulanır.

Türkiye'deki tarama programı

Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğü Gelişimsel Kalça Displazisi Tarama Programı'nda her bebek yenidoğan döneminde muayeneyle değerlendirilir; muayenesi şüpheli olan ya da risk taşıyan bebekler ileri incelemeye yönlendirilir. Kalça ultrasonu için önerilen zaman yaşamın ilk 3-6 haftası, en geç 4-6. haftadır.

Ultrason bu dönemde tercih edilir, çünkü bebekte kalça henüz büyük ölçüde kıkırdaktır ve röntgende görünmez. Altı ayı geçen bebeklerde ise kemikleşme ilerlediği için değerlendirme röntgenle yapılır.

Muayenede neye bakılır?

Hekim bebeğin kalçalarını özel manevralarla değerlendirir; ayrıca şu bulgulara bakılır:

  • Bacakların açılma (abduksiyon) açısının iki tarafta eşit olup olmadığı
  • Uyluk ve kalça kıvrımlarının simetrisi
  • Dizler bükülü ve ayaklar yan yanayken diz yüksekliklerinin farkı
  • Bacak boyu farkı

Bu bulguların hiçbiri tek başına tanı koydurmaz; muayene ve gerektiğinde ultrason birlikte değerlendirilir.

Tedavi nasıl yapılır?

Erken dönemde tedavi, kalçayı açık ve bükülü konumda tutan Pavlik bandajı gibi yumuşak cihazlarla yapılır. Bebek bandajla birlikte beslenir, uyur ve normal yaşamını sürdürür. Kalçanın yanıtı belirli aralıklarla ultrasonla izlenir ve süre buna göre belirlenir.

Daha geç fark edilen ya da bandajla yerine oturmayan kalçalarda kapalı yerleştirme ve alçı, ileri yaşta ise cerrahi gerekebilir. Bu, erken taramanın neden bu kadar vurgulandığını açıklar.

Ailelerin evde yapabilecekleri

  • Kundak sararken bacakları serbest bırakın. Kalçalar açılıp bükülebilmeli; bacaklar düz ve bitişik biçimde sıkılmamalıdır.
  • Kucakta taşırken ve taşıyıcı seçerken bebeğin bacaklarının "M" biçiminde açık durabildiği modelleri tercih edin.
  • Bez değiştirirken bacakları zorlayarak germeyin.
  • Kontrol randevularını atlamayın; GKD'de tek gerçek koruma zamanında yapılan değerlendirmedir.

Ne zaman vakit kaybetmeden başvurmalı?

  • Bacaklardan biri diğerine göre daha az açılıyorsa
  • Uyluk kıvrımları belirgin biçimde asimetrikse
  • Yürümeye başlayan çocukta aksama, ördekvari yürüyüş ya da bacak boyu farkı varsa
  • Bebekte makat doğum, ailede kalça çıkığı gibi risk varsa ve ultrason henüz yapılmadıysa

Kas-iskelet sistemiyle ilgili diğer sık sorular için çocuklarda O bacak ve X bacak ve düztabanlık yazılarımıza bakabilirsiniz. Bebeğinizin kalça değerlendirmesi ve sağlam çocuk izlemi için Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.