Havalar soğuyup sobalar, kaloriferler yanmaya başlayınca çocukların dudakları da kurumaya başlar. Pul pul soyulan, kanayan, kenarları kızaran dudaklar hem çocuğu rahatsız eder hem de anne-babayı "acaba bir vitamin mi eksik?" sorusuna götürür. Çoğu zaman yanıt basittir: dudak derisi incedir, yağ bezi içermez; soğuk, rüzgâr, kuru hava ve tükürük karşısında kolayca su kaybeder.

Dudak neden çatlar?

  • Soğuk ve rüzgârlı hava: Dış ortamda nem azalır, dudak hızla kurur.
  • Isıtılan kuru odalar: Kışın iç ortam havasının nemi düşer.
  • Dudak yalama: En sık ve en çok gözden kaçan neden. Tükürük önce nemlendirir gibi görünür, ancak buharlaşınca dudağı daha da kurutur; içindeki sindirim enzimleri de deriyi tahriş eder. Böylece "kurudu, yaladı, daha çok kurudu" döngüsü oluşur.
  • Ağızdan solunum: Burnu uzun süre tıkalı olan ya da geniz eti büyük olan çocuk ağzı açık uyuduğunda dudaklar gece boyunca kurur.
  • Atopik cilt: Atopik dermatiti (egzama) olan çocuklarda dudak ve çevresi daha kolay kurur, egzama dudak çevresine yayılabilir.
  • Sıvı kaybı: İshal, kusma ya da yüksek ateş sırasında dudak kuruluğu sıvı kaybının bir işareti olabilir.
  • Tahriş edici ürünler: Aromalı, parfümlü ya da mentollü dudak ürünleri.

Dudak yalama dermatiti: Ağız çevresinde kırmızı halka

Sürekli dudak yalayan çocuklarda dudağın çevresinde, dilin ulaşabildiği alan kadar kızarık ve pullu bir halka oluşur. Buna dudak yalama dermatiti denir. Alışkanlık sürdükçe kızarıklık geçmez. Çocuğu azarlamadan alışkanlığı fark ettirmek ve bölgeyi kalın bir koruyucuyla örtmek iyileşmenin anahtarıdır.

Dudak köşesindeki yaralar (angüler keilit)

Ağzın köşelerinde çatlak, kızarıklık ve kabuklanma ayrı bir tablodur. Köşede biriken tükürük deriyi tahriş eder; bu nemli ortamda mantar (kandida) ya da bakteriler de yerleşebilir. Bebeklerde pamukçuk ile birlikte görülebilir. Sık tekrarlayan ya da inatçı durumlarda demir, B2 (riboflavin), B12, folat ve çinko eksikliği gibi beslenmeyle ilgili nedenler de değerlendirilir. Yorgunluk, solukluk ve iştahsızlık eşlik ediyorsa demir eksikliği anemisi akla gelmelidir. Hangi tahlilin gerektiğine muayeneden sonra hekim karar verir; rastgele vitamin takviyesi önerilmez.

Uçuk ile dudak çatlaması nasıl ayrılır?

Uçuk (herpes), dudak kenarında önce karıncalanma ve yanmayla, ardından kümelenmiş küçük su dolu kabarcıklarla başlar; kabarcıklar patlayıp kabuklanır. Basit dudak çatlağında kabarcık olmaz. Uçuk bulaşıcıdır; kabarcıklar kabuklanıp iyileşene kadar öpüşmekten, bardak ve havlu paylaşmaktan kaçınılmalıdır. Ağız içinde yaygın yaralar ve ateşle seyreden ilk uçuk enfeksiyonu için aft ve ağız yaraları yazımıza bakabilirsiniz.

Evde dudak bakımı: Ne iyi gelir?

  1. Kalın ve sade bir koruyucu: Vazelin (petrolatum), shea yağı ya da seramid içeren, kokusuz ve aromasız bir dudak koruyucuyu gün içinde sık sık, özellikle uyumadan ve dışarı çıkmadan önce sürün.
  2. Kaçınılacak içerikler: Mentol, kafur, okaliptüs, salisilik asit, parfüm ve meyve aromaları dudağı tahriş edebilir; tatlı tat yalamayı artırır.
  3. Yalamayı ve kabuk koparmayı bırakmak: Soyulan derileri çekmek yerine koruyucuyla yumuşamasını bekleyin.
  4. Yeterli sıvı: Gün içinde su içmeyi hatırlatın.
  5. Dış ortamda koruma: Soğuk ve rüzgârlı havada atkıyla ağız çevresini örtmek, güneşli kış günlerinde güneş koruyuculu dudak ürünü kullanmak yardımcı olur.
  6. Oda havası: Odaları aşırı ısıtmamak ve düzenli havalandırmak havanın aşırı kurumasını azaltır; bebekler için uygun oda ısısını bebek odası kaç derece olmalı yazımızda anlattık.

Ne zaman hekime gidilmeli?

  • Düzenli bakıma rağmen iki hafta içinde düzelmeyen çatlaklar
  • Dudak köşesinde sık tekrarlayan yaralar
  • Dudakta su dolu kabarcıklar, bal rengi kabuklar ya da ateş (uçuk veya bakteriyel enfeksiyon olabilir)
  • Dudakta ve yüzde ani şişlik: alerjik bir tepki olabilir; nefes darlığı eşlik ediyorsa 112 aranmalıdır
  • Halsizlik, solukluk, kilo kaybı gibi genel belirtiler

Kuru cilt şikâyetleri tekrarlayan çocuklarda çocuk alerji değerlendirmesi ile atopik zemin araştırılabilir. Şahinbey'deki Özel Düztepe Yaşam Hastanesi'nden randevu alabilirsiniz.