Yaz aylarında çocuklar dışarıda daha çok vakit geçirir; ancak küçük çocukların vücut ısı dengesi yetişkinlere göre çok daha çabuk bozulur. Sıcakta oynayan, susamayı unutan bir çocuk fark etmeden önce sıcak bunalmasına, tedbir alınmazsa hayatı tehdit eden sıcak/güneş çarpmasına girebilir. Bu yazıda belirtileri nasıl ayırt edeceğinizi, evde doğru ilk yardımı ve gecikmeden acile gitmeniz gereken durumları bulacaksınız.

Belirtiler

Sıcağa bağlı hastalık iki aşamada değerlendirilir. Erken aşamayı tanımak, tablonun ağırlaşmasını önler.

  • Bol terleme, soluk ve nemli (yapışkan) cilt

  • Baş ağrısı, baş dönmesi, halsizlik ve bitkinlik

  • Bulantı, iştahsızlık, kol ve bacaklarda kas krampları

  • Huzursuzluk, mızmızlanma, aşırı susama

  • Hızlı ama zayıf nabız; vücut ısısı hafif yüksek olabilir (genellikle 40°C'nin altında)

  • Vücut ısısının 40°C ve üzerine çıkması

  • Sıcak, kızarık cilt; terlemenin azalması veya tamamen durması

  • Bilinç bulanıklığı, aşırı uyku hali, konuşmada ve davranışta bozulma

  • Havale (nöbet), bayılma, seslere ve dokunmaya tepkisizlik

  • Hızlı ve yüzeysel nefes, hızlı kalp atışı

Sıcak bunalması ile güneş çarpması arasındaki en önemli fark bilinç durumu ve vücut ısısıdır. Bilinç bulanıklığı veya çok yüksek ateş varsa tablo aciline dönüşmüştür.

Evde Ne Yapılır

Sıcak bunalması belirtilerinde vakit kaybetmeden şu adımları uygulayın:

  1. Serine alın. Çocuğu hemen gölgeli, serin veya klimalı bir ortama taşıyın; güneşten uzaklaştırın.
  2. Giysileri azaltın. Fazla ve kalın kıyafetleri çıkarın, teri ciltten uzaklaştırın.
  3. Cildi serinletin. Ilık-serin (buz gibi olmayan) suyla ıslatın; ıslak bez, sünger veya su spreyi kullanın ve yelpazeleyerek buharlaşmayı hızlandırın.
  4. Sıvı verin. Bilinci tam açıksa ve rahat yutabiliyorsa serin su ya da ağızdan sıvı çözeltisini (oral rehidrasyon) yudum yudum verin. Bebeklerin sıvı ihtiyacı farklıdır; ayrıntı için bebeklerde su ne zaman verilir yazımıza bakabilirsiniz.
  5. Kritik bölgeleri soğutun. Koltuk altı, boyun ve kasık bölgesine ıslak-serin bez uygulayabilirsiniz.
  6. Dinlendirin ve izleyin. Belirtiler 30-60 dakika içinde belirgin şekilde düzelmezse ya da kötüleşirse hekime başvurun.

Kaçının: Buz gibi suya ani daldırma, alkol veya kolonya ile ovma, bilinci kapalı ya da kusan çocuğa zorla sıvı verme. Bu uygulamalar zarar verebilir.

Ne Zaman Doktora / Acile

Aşağıdaki kırmızı bayraklardan herhangi biri varsa bekletmeden 112'yi arayın; bu tablo güneş/sıcak çarpması olabilir:

  • Vücut ısısının 40°C'ye ulaşması
  • Bilinç bulanıklığı, uyandıramama, tepkisizlik
  • Havale (nöbet) geçirmesi
  • Sıcak ve kuru cilde rağmen terlememesi
  • Tekrarlayan kusma, ağızdan hiç sıvı alamama
  • Hızlı-yüzeysel nefes, dudak ve ciltte morarma
  • 6 aydan küçük bebeklerde sıcağa bağlı her belirgin huzursuzluk, uyku hali veya emmeme

112 gelene kadar çocuğu serin ortamda soğutmaya devam edin. Sıcak çarpması gecikmeden müdahale edilmesi gereken bir acildir; diğer acil durumlar için çocuklarda ilk yardım temel rehberi yazımız yol gösterir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Çocuğunuzda güneş çarpması ya da sıcak bunalması belirtileri görürseniz ve özellikle kırmızı bayrak taşıyan durumlarda mutlaka bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurun.

Uzm. Dr. Hasan Keleş — Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı, Gaziantep